De vrederechter in België: bevoegdheden en hoe hem te vatten

De basisregel past in één zin: de vrederechter neemt kennis van vorderingen waarvan het bedrag € 5.000 niet overschrijdt (art. 590 Ger.W.). Onbetaalde factuur, nooit teruggegeven voorschot, beloofde maar nooit gestorte terugbetaling, ingehouden waarborg: de overgrote meerderheid van de alledaagse geschillen valt onder dit plafond, en behoort dus tot deze nabijheidsrechtbank in plaats van een grote rechtbank.

Dit plafond wordt beoordeeld op het bedrag van uw vordering. Tot en met € 5.000 bent u bij de vrederechter; daarboven behoort het dossier tot een andere rechtbank en verandert het van schaal — daarom verwijst MonRecours, dat geschillen van € 150 tot € 25.000 begeleidt, voor de gerechtelijke fase van dossiers boven dit plafond naar een advocaat. De minnelijke stappen (ingebrekestelling, aanmaningen) blijven daarentegen dezelfde, ongeacht het bedrag.

Naast dit algemene plafond neemt de vrederechter ook kennis van aangelegenheden die hem specifiek zijn toegewezen, ongeacht het bedrag — huurgeschillen zijn daarvan het bekendste voorbeeld. Voor een gewoon consumentengeschil onthoudt u eenvoudig het richtpunt: € 5.000.

België is opgedeeld in 162 gerechtelijke kantons, elk met zijn eigen vredegerecht. Welke moet u vatten? De algemene regel wijst de rechter van de woonplaats van de verweerder aan (art. 624, 1° Ger.W.): u treedt op waar uw tegenpartij gevestigd is, niet waar u zelf woont. Dat is contra-intuïtief maar logisch — hij is het die wordt opgeroepen.

Huurgeschillen vormen een uitzondering: bevoegd is de rechter van de plaats waar het gebouw gelegen is (art. 629, 1° Ger.W.), ongeacht de woonplaats van de partijen. Een Brusselse eigenaar en een Naamse huurder die een geschil hebben over een appartement in Luik zullen dus in Luik procederen.

Rest nog het juiste kanton te vinden — het adres van een onderneming vertelt niet vanzelf tot welk vredegerecht ze behoort. MonRecours bepaalt automatisch het bevoegde kanton uit de 162 op basis van het adres van de verweerder (of van het gebouw voor een huurgeschil), en een volledig overzicht van de vredegerechten is vrij te raadplegen op monrecours.be/justice-de-paix: adressen, gedekte kantons, contactgegevens van de griffies.

Vóór elk proces biedt de vrederechter een gratis toegangspoort: de verzoening (art. 731 Ger.W.). Het verzoek is eenvoudig, er is geen advocaat vereist, en het is vrijgesteld van de bijdrage van € 26 aan het fonds voor juridische tweedelijnsbijstand. De rechter roept de partijen op en zoekt een akkoord; bij overeenstemming wordt dit vastgelegd. Voor veel alledaagse geschillen volstaat deze stap — en ze zal u niets aan gerechtskosten hebben gekost.

De contentieuze procedure heeft daarentegen een kostprijs — bescheiden maar reëel: € 26 bijdrage aan het fonds voor juridische tweedelijnsbijstand, te betalen bij de inschrijving op de rol, en € 50 rolrecht, geïnd bij het einde van de procedure, ten laste van de in het ongelijk gestelde partij. Daar komen, wanneer een dagvaarding door een gerechtsdeurwaarder nodig is om de zaak in te leiden, deurwaarderskosten van ongeveer € 300 tot € 450 bij.

Laatste punt, en niet de minste: voor de vrederechter kunt u in persoon verschijnen — een advocaat is niet verplicht (art. 728 Ger.W.). Deze rechtbank is bedacht om toegankelijk te zijn voor een particulier die met een geordend dossier komt: gerangschikte stukken, verantwoorde bedragen, duidelijke chronologie. Dat is precies het dossier dat MonRecours met u opbouwt vanaf de eerste brief.