Een schuld invorderen zonder gerechtsdeurwaarder in België: kan dat?

De gerechtsdeurwaarder vermijden kan in een groot aantal situaties, en het is zelfs de regel voor alles wat aan een vonnis voorafgaat. De eerste weg is de ingebrekestelling: een schriftelijke en gemotiveerde brief, aangetekend verzonden, die de betaling binnen een vaste termijn eist. Ze kost bijna niets en deblokkeert een belangrijk deel van de dossiers, zonder dat er ook maar één gerechtsdeurwaarder aan te pas komt.

De tweede is de verzoening voor de vrederechter. Ze wordt aangevraagd via een eenvoudig verzoek, ze is volledig gratis, en ze brengt de partijen samen om een akkoord te beproeven. Komt dat tot stand, dan wordt het opgenomen in een proces-verbaal dat de kracht van een vonnis heeft — dat alles zonder gerechtsdeurwaarder en zonder kosten. Voor een kleine schuldvordering is dit vaak de doeltreffendste hefboom.

De derde, in bepaalde materies, is het verzoekschrift dat u zelf indient. Met name in huurzaken laat de wet toe de zaak in te leiden via een schriftelijk verzoekschrift in plaats van een dagvaarding door een gerechtsdeurwaarder: u vat de vrederechter rechtstreeks, zonder ministerieel officier om de procedure op te starten. Waar deze weg openstaat, bespaart ze de € 300 tot € 450 van een dagvaarding.

Het zou oneerlijk zijn te laten geloven dat men altijd zonder gerechtsdeurwaarder een vordering kan inleiden. Dat is niet zo. Het verzoekschrift staat enkel open in de materies waar de wet dit uitdrukkelijk voorziet — de huur is het meest voorkomende voorbeeld. Voor veel andere geschillen blijft de gemeenrechtelijke wijze van inleiding de dagvaarding, die door een gerechtsdeurwaarder moet worden betekend.

Dat is typisch het geval voor een gewone schuldvordering van een consument tegen een onderneming: u hebt een professional betaald die niet levert, niet terugbetaalt of een voorschot niet teruggeeft, en u wilt een gerechtelijke beslissing verkrijgen. Voor dit type vordering staat de weg van het verzoekschrift niet open: de zaak inleiden veronderstelt een dagvaarding door een gerechtsdeurwaarder, met de kostprijs ervan. Dat is een grens die u moet kennen voordat u zich engageert.

Let ook op het verschil tussen inleiden en tenuitvoerleggen. Zelfs wanneer u zonder gerechtsdeurwaarder uw vonnis hebt kunnen verkrijgen, valt de gedwongen tenuitvoerlegging van een beslissing tegen een onwillige schuldenaar — een beslag, bijvoorbeeld — opnieuw onder het monopolie van de gerechtsdeurwaarder. De gerechtsdeurwaarder kan dus opnieuw opduiken aan het einde van het traject, ook al was hij afwezig in het begin.

De juiste vraag is dus niet « kan men de gerechtsdeurwaarder vermijden? » maar « valt mijn schuldvordering onder een weg waar het verzoekschrift openstaat, of is de dagvaarding verplicht? ». Het antwoord hangt af van de aard van het geschil — huur, consumptie, tussen particulieren — en van het stadium waarin u zich bevindt: eenvoudige klacht, poging tot akkoord, verkrijgen van een vonnis, of tenuitvoerlegging.

In volgorde blijft de zuinige aanpak voor iedereen dezelfde: beginnen met de ingebrekestelling, dan de gratis verzoening, en pas daarna een contentieuze procedure opstarten. De meeste geschillen worden geregeld nog voor de vraag naar de gerechtsdeurwaarder zich stelt. Pas als een gerechtelijke beslissing onmisbaar wordt, stelt de wijze van inleiding — verzoekschrift of dagvaarding — zich echt.

Daar verheldert de gratis diagnose van MonRecours de zaak: volgens uw situatie zegt ze u of het verzoekschrift mogelijk is of de dagvaarding verplicht, en tegen welke kostprijs. MonRecours rust u uit voor elke stap — het verstuurt of ondertekent nooit iets in uw plaats — zodat u vóór u verder gaat, weet of u werkelijk zonder gerechtsdeurwaarder kunt.